De voordelen van talenkennis

In de handel met ons buurland Duitsland gaan enorme bedragen om. Wat minder bekend is, is dat Nederland vaak verdiensten misloopt vanwege miscommunicatie en onvoldoende kennis van de Duitse taal en cultuur. Naast Duitsland heeft Nederland natuurlijk nog talloze andere handelspartners. Waar voor een Duitser tutoyeren heel onbeschoft kan zijn, kunnen bij handelspartners van verder weg nóg grotere culturele of religieuze verschillen een rol spelen.

De Duitse taal heeft lang een vrij slecht imago gehad vanwege de Tweede Wereldoorlog. Ondernemingen vinden het inhuren van een tolk vaak een onnodige luxe. Men vertrouwt op de eigen kennis van bijvoorbeeld het Engels of Duits, dat in veel gevallen beperkt is tot zogenaamd steenkolenengels of steenkolenduits. De bekendste fout is dat Nederlanders zinnen vaak letterlijk vertalen. Men vertaalt woord voor woord, zonder te letten op de grammatica van de andere taal. Of men kent de betekenis van een Engels woord niet, bijvoorbeeld als 'to handle in shoes' wordt gebruikt als vertaling van 'handelen in schoenen'. De correcte vertaling zou zijn 'to trade in shoes'.

Tegenwoordig zien veel studenten gelukkig weer het belang van deze taal in voor de handel, maar een grotere kennis van het Duits zou meer handel op kunnen leveren. Een andere reden voor de vaak wat  gebrekkige taalkennis is dat scholieren tegenwoordig minder discipline lijken te hebben voor het leren van een vreemde taal. Een taal leren vergt van je dat je woordjes uit je hoofd leert en grammaticale regels stampt, waar de jongere van nu liever in informele sfeer een taal bezigt en het hem vooral gaat om de verstaanbaarheid.

Vroeger was handel gebaseerd op onderling vertrouwen om een deal te sluiten en was handelen eenvoudigweg ruilen. Tegenwoordig komen er in de handel geschreven contracten bij kijken en dan kan het lastig zijn als je met buitenlandse bedrijven zaken doet. Een populaire handelspartner als Turkije is hier een voorbeeld van. Je hebt als Nederlander meestal onvoldoende kennis van het Turkse rechtssysteem en de juridische aspecten van de handel met Turkije. Stel dat een contractbepaling in je overeenkomst in strijd is met het Turkse rechtssysteem, wat moet je dan doen?

Een vertaal- of tolkbureau heeft uiteraard ervaring met economisch en juridisch vertalen en tolken en tevens met de zakelijke etiquette. Correcte vertalingen en kennis van de cultuur en de juridische systemen horen bij de kwaliteit die wordt geleverd. Gaat het om belangrijke deals of wil je een goede basis leggen voor je onderneming, dan is een tolk of vertaler dus absoluut een nuttige investering!

Vertalen is communiceren

Zoals in het vorige bericht al duidelijk gemaakt is vertalen niet eenvoudigweg een woordenboek pakken, alle zinnen vertalen en klaar. Of simpeler nog, een online vertaalmachine zoals Google Translate al het werk laten doen. Geen enkele tekst laat zich op deze manier volledig en volledig correct vertalen. Tijdens het vertaalproces treedt er altijd verlies op van inhoud, connotatie en taalkundige nuances. Toch leveren vertalers veel geslaagde vertalingen af, ondanks de moeilijkheden die ze moeten overbruggen. Met één gedachte in het achterhoofd: vertalen is en blijft mensenwerk.

Woorden letterlijk omzetten van de ene in de andere taal is zelden een goed idee. De opdrachtgever heeft vaak niets aan een letterlijke vertaling, maar is op zoek naar een tekst die doelgericht communiceert en de juiste boodschap overbrengt. Vertaal je bijvoorbeeld een website, dan moet de tekst vooral veel bezoekers aantrekken en is de letterlijkheid van de vertaling van minder belang. De vertaler heeft dus een belangrijke communicatieve functie, en gaat afhankelijk van de tekst letterlijk of vrij vertalen. 

Vertalen wordt vaak gedefinieerd als 'het omzetten van een tekst in een andere taal, zodanig dat de doeltekst equivalent is aan de brontekst'. Deze doeltekst werd geschreven voor lezers uit een bepaald land met een bepaalde taal. De vertaling moet volledig gelijkwaardig zijn en dezelfde boodschap overdragen. Geen gemakkelijke opdracht, waarbij een grondige kennis van taal én cultuur onmisbaar is.

Alles begint bij een goede briefing: welke functie heeft de tekst en wie is de doelgroep? Naast de taalkundige verschillen tussen talen, steken veel vertaalproblemen de kop op bij culturele elementen in de tekst. De lezers van de vertaling behoren immers tot een andere cultuur dan die van de originele tekst en hebben een andere kennis van de wereld. Zo verschillen typisch nationale gerechten of merknamen bijvoorbeeld van cultuur tot cultuur. Hoe breng je dan dezelfde boodschap over in je vertaling?

In de praktijk los je vertaalproblemen op door vertaaltechnieken te gaan gebruiken. Zo kun je een woord uit de brontaal:
• letterlijk vertalen naar de doeltaal
• omschrijven in de doeltaal
• onvertaald overnemen met of zonder uitleg tussen haakjes
• vervangen door een equivalent dat er ongeveer mee overeenkomt

Ten slotte dient er, naast inhoud, ook aandacht besteed te worden aan de vorm, de emotionele lading en de leesbaarheid van de vertaling. En daar is meer voor nodig dan alleen een zin correct omzetten! Zet voor een perfecte vertaling van uw tekst dus altijd een betrouwbaar en professioneel vertaalbureau in!

Talen leren

Taal is een van de meest essentiële onderdelen van ons leven. Zonder taal zou communicatie volstrekt onmogelijk zijn. Vanaf het moment dat wij geboren worden hebben wij te maken met het fenomeen taal. Het zegt ons op dat moment nog vrijwel niets, behalve dat we het stemgeluid van onze biologische moeder als rustgevend ervaren. Als baby zijn we ontvankelijk voor alle mogelijke klanken en geluiden, iedere taal kunnen we ons op dat moment helemaal eigen maken, zelfs als dat er meer dan één is. Door goed te luisteren slaan we de gebruikte taal van onze omgeving op, vormen we woorden van die klanken en de woorden vervolgens zinnen. Op deze manier ontstaat ons taalbegrip. Stukje bij beetje zijn wij ook in staat om onze eigen bijdrage aan de taal te leveren.

In de loop van je leven wordt dit taalgevoel gestimuleerd door verschillende factoren. Je praat met mensen om je heen en zij reageren daarop. Je schrijft wel eens een brief of een kaartje vanuit een ver land. Op de basisschool wordt het gestimuleerd door voorleeslessen, woordspelletjes en schrijfsessies. Zelfs mensen die niet kunnen horen en/of praten hebben hun eigen taal. Zij uiten zich via hun handen, de welbekende gebarentaal.

Voor kinderen in Nederland die maar één taal spreken komt het moment dat zij een nieuwe taal leren meestal aan het einde van de basisschool. Vanaf de middenbouw krijgen de kinderen Engels. Vanaf het voortgezet onderwijs wordt dit uitgebreid naar Frans en Duits. Ook zijn er op sommige scholen lessen in Spaans, Grieks en Latijn. Het jezelf eigen maken van een vreemde taal maakt je bewust van de manier waarop je een taal leert. Je begint bij een vreemde taal bij de basis; woordjes vertalen die je in je eigen taal al kent vanaf het moment dat je een peuter was. Ook die losse woordjes vormen vanzelf zinnen naarmate je de grammatica onder de knie krijgt. De basis van een vreemde taal maak je jezelf op deze manier eigen.

Maar wanneer je zo'n vreemde taal in de praktijk brengt stuit je nog wel eens op problemen. Een bekend geval is miscommunicatie: jij probeert in je beste Frans de weg te vragen, maar de behulpzame Fransman legt het jou uit in woorden die helemaal niet voorkwamen in jouw Franse leerboek! Situaties als deze kunnen nog wel opgelost worden met handen en voetenwerk als je op een toeristische trip bent, maar als je bij een internationaal bedrijf werkt moet je zeker van je zaak zijn. Miscommunicatie kan daar grote gevolgen hebben. Wanneer je een belangrijk document op moet stellen kun je heel fanatiek met je woordenboek aan de slag gaan, maar met alleen de juiste woorden maak je nog geen goedlopend geheel. Vertaalmachines via internet kunnen een uitkomst bieden voor korte stukjes tekst, maar ook daar is geen volledige garantie gewaarborgd. Als je voor zekerheid wilt gaan kun je altijd beter een vakkundig vertaalbureau inschakelen. Zij zijn een expert op het gebied van vertalingen en leveren ook een grammaticaal correct stuk af. Zo sla je minder snel een flater op de werkvloer.

Het uitsterven van talen

Vandaag de dag zijn er ruwweg 6.000 talen die worden gesproken over de hele wereld. De verwachting is dat over 90 jaar, nog slechts 600 van die talen zijn over gebleven. Sommigen zijn van mening dat het verlies van zoveel talen het verlies van een hele geschiedenis is en dat we ons best moeten doen deze talen te behouden. Het Hebreeuws is een voorbeeld van zo’n taal die ‘gered’ werd. Waar dit een bijna uitgestorven taal was, onderging deze taal een enorme bloei en is het nu de lingua franca, de moedertaal, van de Joodse cultuur. Anderen zien het als onvermijdelijk, met als argument vele talen die, ondanks vele pogingen deze te behouden, toch zijn uitgestorven. Er zitten simpelweg vele voordelen aan het spreken van 'grotere' talen.

Door de geschiedenis heen zijn er altijd talen geweest waarin de academici van de wereld met elkaar communiceerden. Het Grieks en het Latijn waren de communicatietalen van de oude filosofen, tijdens de Renaissance werd het Frans de taal van geleerden en vandaag de dag communiceren internationale bedrijven, scholen, wetenschappers maar ook jongeren via interactieve computerspellen met elkaar in het Engels. Zij die willen leren doen er goed aan om de meest gebruikelijke taal te leren, omdat er in deze taal simpelweg meer informatie beschikbaar is dan in de meeste andere talen.

Is het uitsterven van een taal dan wel een verlies? Hoewel je er inderdaad naar zou kunnen kijken als het verlies van een geschiedenis, kun je het ook zien als een mogelijkheid om de geschiedenis van een volk te delen met de hele wereld. Door een nieuwe taal te leren verkrijg je ook een nieuwe cultuur, een nieuwe gemeenschap en nieuwe kennis.

Omdat het nog lang niet zover is dat we allemaal dezelfde taal spreken is het vooralsnog belangrijk dat we elkaar allemaal goed begrijpen. Zeker in het bedrijfsleven is het van groot belang dat je elkaar goed begrijpt, zodat er geen misverstanden ontstaan over financiële afspraken, de gebruiksaanwijzingen van een product of de voorwaarden van een contract. Voor het vergaren van juiste informatie blijft het nog even verstandig om een professioneel vertaalbureau in te schakelen.