De Toren van Babel

Het verhaal van de Toren van Babel als ontstaansgeschiedenis van meerdere talen is een welbekend verhaal. Babel is een verhaal uit de Bijbel en zou aan de basis liggen van de geschiedenis van het vertalen. Volgens het Oude Testament was Babel een stad die gebouwd werd door de afstammelingen van Noah, die met zijn ark de zondvloed bedwong. Deze afstammelingen wilden niet over de hele wereld verdeeld worden, wat de wil van God was, en vormden daarom een eenheid. Ze bouwden een toren die oneindig hoog moest worden, zodat ze naar God toe konden gaan. God greep echter in en de toren raakte nooit af. God ontnam de mensen van Babel namelijk hun macht en eenheid door ze allemaal verschillende talen te laten spreken. Mensen moesten dus op zoek naar manieren om te communiceren en elkaar te begrijpen. Het vertalen was geboren.

Het Hebreeuws: een van de vroegste talen.

Of het verhaal van Babel echt aan de basis ligt van de moderne vertaling, valt te betwijfelen. Dan is het idee van de Romeinen meer waarschijnlijk. Onderzoek toonde aan dat de eerste geschriften over vertalingen afkomstig zijn van de Romeinen. Is vertalen dan een Romeinse uitvinding? Alleszins waren Cicero en Horatius twee Romeinen die belangrijke opmerkingen formuleerden over vertalingen. Een andere legende is dat in de tweede eeuw voor Christus 72 geleerden in 72 dagen, en elk afzonderlijk, de Thora (het Oude Testament) vertaald zouden hebben van het Hebreeuws in het Grieks. Het resultaat: 72 identieke vertalingen! Deze vertalingen zijn echter nooit gevonden. Wel is het zo dat in die periode wel degelijk de Septuagint ontstond, de Griekse vertaling van het Oude Testament.

Een van de belangrijkste ontdekkingen omtrent het vertaalvak is natuurlijk de Steen van Rosette: een steen met daarop een decreet in drie talen die dateert van 196 voor Christus. Deze staat aan de basis van het ontcijferen van hiërogliefen. Het laat zien dat mensen al heel vroeg bezig waren met het ontcijferen van elkaars talen. Wanneer we het over de geschiedenis van het vertalen hebben, kunnen we ten slotte niet voorbijgaan aan Hiëronymus. In de vierde eeuw na Christus begon hij in opdracht van paus Damascus I aan een vertaling van de Bijbel in het Latijn, zodat deze toegankelijker werd voor een grotere groep mensen. Hiëronymus is trouwens nog altijd de beschermheilige van de vertalers.

Taalweetjes

Wereldwijd worden er zo'n 7000 talen gesproken en zijn er meer dan 400 schrijfsystemen. Het Baskisch zou de moeilijkste taal zijn om te leren voor een buitenlander en voor de Chinese taal heb je kennis van maar liefst 6000 karakters nodig om de krant te kunnen lezen. Onze eigen taal, het Nederlands, een Germaanse taal, behoort tot de Indo-Europese talen waartoe bijvoorbeeld ook het Engels (Germaanse taal), Frans (Romaanse taal) en Russisch (Slavische taal) behoren. Voorbeelden van Indo-Iraanse talen, die ook tot de Indo-Europese taalfamilie horen, zijn Hindi en Perzisch. Al deze talen stammen van dezelfde vooroudertaal af.

De Nederlandse taal heeft als West-Germaanse taal een nauwe verwantschap met het Engels en Duits. De woordenschat is grotendeels Germaans met ook een Romaanse component. Onze taal vertoont ook veel overeenkomsten met het Engels. In dit artikel vind je een aantal leuke wetenswaardigheden over de Nederlandse taal, die gekenmerkt wordt door vele invloeden en leenwoorden.

Het Frans fungeerde in de zeventiende tot en met de negentiende eeuw als de taal van de Europese elite. Dit heeft onnoemelijk veel woorden in het Nederlands opgeleverd, zoals bureau, garage en portemonnee. Dankzij de bevrijding na de Tweede Wereldoorlog door Engelssprekende geallieerden, heeft het Engels ook een grote invloed op het Nederlands gehad. Daarnaast zorgen technologische ontwikkelingen uit bijvoorbeeld de computerwereld ook voor bijbehorende Engels woorden. Uit de jongerencultuur komen woorden als 'chillen' en 'relaxed'.

'Tele' betekent ver in het Grieks, vandaar woorden als televisie (letterlijk: ver zien) en telepathie (ver gevoel) in het Nederlands. In onze taal gebruiken we ook een aantal Griekse letters. Zo spreken wij van een 'alpha' en een 'bèta' voor iemand met een grote talenkennis of kennis van de exacte vakken. De Griekse letter delta vind je terug in ons woord rivierdelta. Ook de uitdrukking 'Ik begrijp er geen jota van' komt uit het Grieks. Bovendien zijn veel woorden die met politiek, kunst en filosofie te maken hebben uit het Grieks afkomstig, zoals 'democratie' en 'muziek'. Een invloed van het Latijn is het achtervoegsel -aar (van het Latijnse -arius), in woorden als 'leraar', 'minnaar' en 'zondaar'.

Tot de vijftiende eeuw waren er Arabisch sprekende moslims in Spanje. De Arabieren hadden een hoge beschaving op het gebied van chemie, geneeskunst en astronomie, wat in het Nederlands heeft geleid tot bekende woorden als 'cijfer', 'chemie' en 'algebra'. Veel Nederlandse woorden uit het Arabisch beginnen met al-, zoals alcohol en almanak. De reden hiervoor is dat het Arabische lidwoord 'al' is.